Bossche Straten en Stegen

woensdag 4 juli 2012 door: Jos Swanenberg

Bossche straten en steegjes 2

Op 3 juli 2012 ontving burgemeester van Den Bosch, Ton Rombouts, het eerste exemplaar van het boek Bossche straten en stegen. Het boek is het tweede in de “BoschReeks”, een serie uitgaven die betrekking hebben op de geschiedenis van ’s-Hertogenbosch. Het eerste boek ging over de 750 jaar oude banden tussen Leuven en ’s-Hertogenbosch.

Auteur van Bossche straten en stegen is Ed Hupkens. Hupkens stelde dit boek samen omdat hij deel uit maakt van een van de vele heemkundige werkgroepen van de Kring Vrienden van ’s-Hertogenbosch. Deze werkgroep Toponymie verzamelt, dateert, localiseert en verklaart de geografische namen van de stad ’s-Hertogenbosch (namen van water, wijken en buurten, van bruggen, panden en pleinen, en van straten en stegen). De leden doen daarvoor onderzoek in het Stadsarchief. Zij digitaliseerden onder meer de gegevens die Ferdinand Smulders heeft overgenomen uit de akten van de schepenbank van 's-Hertogenbosch (het zogenaamde Bosch Protocol, 1368-1500). De werkgroep brengt zijn materiaal onder in de Bossche Encyclopedie (BE) van Ton Wetzer.

Ed Hupkens heeft namens de werkgroep al bijna 6 jaar een vaste rubriek in het Stadsblad (weekkrant van ’s-Hertogenbosch en omgeving) waarin hij telkens een straat of steeg en zijn naam behandelt. Het boek is in feite de bundeling van deze krantenstukjes, voorzien van prachtige foto’s uit het Stadsarchief. In het boek komen alle straatnamen binnen de oude vesting aan de orde. De teksten over de Bossche binnenstad zijn voor dit boek bewerkt tot drie wandelroutes: rondom de Hinthamerstraat, de Orthenstraat en de Vughterstraat.

Namen van straten en stegen vertellen ons verschillende dingen over de Bossche binnenstad. Een naam is een woord, onderdeel van de taal, en iedere straatnaam heeft een interessante vorm en betekenis. Een naam heeft een datering; op enig moment in de geschiedenis van ’s-Hertogenbosch is een woord de naam van een bepaalde straat geworden. Die straat verbindt verschillende plaatsen in de stad en kan gedurende de afgelopen eeuwen van ligging veranderd zijn, en een naam kan in de loop van de tijd ook weer vervangen zijn door een andere naam en vervolgens in de vergetelheid geraakt zijn. Namen van straten en stegen vertellen ons dus iets over de taal, de geschiedenis en de geografie van de Bossche binnenstad, maar en passant natuurlijk ook over de mensen die al die eeuwen de binnenstad bewoond hebben. Ze leren ons bijvoorbeeld welke beroepen er uitgeoefend werden.

Namen van straten en stegen oftewel hodoniemen behoren net als veldnamen, waternamen en nederzettingsnamen tot de geografische namen oftewel toponiemen. Toponymie is een onderdeel van de taalwetenschap, maar is tegelijkertijd onmisbaar voor de historische geografie en de sociale stadsgeschiedschrijving.

In het verleden kwamen namen van straten en stegen gewoon voort uit de alledaagse omgangstaal, maar tegenwoordig is straatnaamgeving een zaak van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Al sinds 1832 is er een wettelijke basis in de Wet op bevolkings- en verblijfsinrichtingen.

Hoewel de gemeente zo veel mogelijk rekening houdt met de geschiedenis van de stad en indien mogelijk bestaande toponiemen in de straatnaamgeving gebruikt, zie je dat de straten in nieuwbouwwijken vaak moderne onderwerpen in de naamgeving gebruikt worden die niets met de geschiedenis van die specifieke plek van doen hebben. Dan moeten er immers veel namen tegelijkertijd worden toegekend en worden thema’s gekozen, die kunnen variëren van planten, vlinders en edelstenen tot kastelen, schrijvers en muziekinstrumenten. Hoe verder je van de historische binnenstad vandaan gaat, hoe moderner de benoemingsmotieven worden.



reactiesNaamkunde Toponymie Cultuurhistorie 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon