Brabant in Brazilië

donderdag 16 februari 2012 door: Jurgen Pigmans

Dat er regelmatig Brazilianen in Brabant rondlopen, weten we allemaal. Zodra PSV een nieuw voetbaltalent ontdekt, sleuren we hem naar Eindhoven. Dat gebeurde met Romario, met Ronaldo en iets recenter ook met Jonathan Reis. Dat er ooit honderden Brabanders de omgekeerde weg bewandelden, is slechts bij weinigen bekend.

De Brazilianen die door de jaren heen hun geluk hebben gezocht in Eindhoven en deze plaats gebruikten als springplank naar een nog rooskleurigere toekomst elders in Europa, waren bijna allemaal voetballers. Uitzonderlijke talenten aan wie het PSV-publiek zich enkele jaren mocht vergapen.

De Brabanders die naar Brazilië gingen, kunnen moeilijk in dezelfde categorie geschaard worden. Het waren geen voetballers, althans zeker niet professioneel, maar boeren. (Hiermee bedoel ik uiteraard niet de fanatieke aanhang van de al genoemde club uit Eindhoven, maar gewoonweg ‘agrariërs’.) Deze Brabantse boeren hadden echter wel een soortgelijke drijfveer als de Braziliaanse voetballers: beide lieten hun thuis achter zich om te ontsnappen aan de malaise en op een ander continent een nieuw geluk te vinden.

De Brabanders die hun heil buiten de landsgrenzen zochten, deden dat in de jaren kort na de Tweede Wereldoorlog. Emigratie was toen zeker niet bijzonder. Duizenden Nederlanders pakten hun koffers en ontvluchten het door oorlog aangetaste vaderland. Vele vertrokken in deze tijd vooral naar de overzeese landen waar Engels de voertaal was, zoals de VS, Canada en Australië. Een kleinere groep probeerde een nieuw bestaan op te bouwen in het grootste land van Zuid-Amerika.

Rika, Gerda en Kees van Nieuwkuijk (vlnr) tijdens de bootreis naar Brazilië, maart/april 1949. (www.tanterika.nl)Onderzoekster Renate Stapelbroek heeft de geschiedenis van zo’n groep die niet voor de bekendere, Angelsaksische emigratielanden koos, beschreven in een prachtig artikel in het tijdschrift In Brabant, getiteld ‘Retour Brabant-Brazilië’. Zoals het eerste woord in de titel al suggereert, was het vertrek uit Brabant namelijk niet altijd even succesvol. Verschillende emigranten keerden uiteindelijk terug, soms opgelucht, soms gedesillusioneerd.

Het onderzoek van Renate Stapelbroek – met in haar eigen familie enkele van deze Braziliaanse Brabanders – is met dit artikel overigens zeker niet voltooid. Kijkt u maar eens op de website www.tanterika.nl. Daar kunt u nog veel meer vinden over de ideeën, motivaties en gevoelens van deze Brabantse ‘retourmigranten’.

Heeft u zelf nog meer informatie over dit onderwerp of bent u zowaar zelf een retourmigrant, laat het ons weten. Het verhaal van ‘Brabant in Brazilië’ is immers nog lang niet afgerond.



reactiesCultuurhistorie Volkscultuur 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon