Foute keuze

donderdag 3 mei 2012 door: Jurgen Pigmans

Nationaal Monument op de Dam (Bron: Wikimedia Commons)Herdenken is schrappen. In Nederland, tenminste. Auke de Leeuw mag zijn gedicht ‘Foute keuze’ bij nader inzien toch niet voorlezen op de Dam. Het bleek te genuanceerd voor de nationale herdenking op 4 mei. Jammer. En misschien ook wel een foute keuze.

Herdenken is letterlijk ‘weer denken aan’. Dat is volgens mij de essentie van Aukes gedicht, dat hij schreef in het kader van de wedstrijd ‘Dichter bij 4 mei’. Dit jaar was de eer aan een Brabantse scholier om de voordracht te houden tijdens de nationale herdenking. Helmonder Auke koos als onderwerp zijn oudoom Dirk Siebe, die in de Tweede Wereldoorlog een verkeerde keuze maakte en aan de kant van Duitsers ging staan. Dat vier andere kinderen uit hetzelfde gezin in het verzet zaten, vergoelijkt de daden van die ene oudoom uiteraard niet.

Op het moment dat Dirk koos voor de Duitse zijde, zette hij de eerste stap in de foute richting. Het was ook de eerste stap op weg naar zijn dood; Dirk Siebe sneuvelde aan het Oostfront. Zijn keuze was fout. Hij zal ongetwijfeld afgrijselijke zaken hebben gezien – en wellicht ook hebben gedaan – daar in het verre oosten van Europa. Degenen die geen plek voor grijstinten zien, zullen zelfs zeggen dat niet zijn keuze, maar juist Dirk Siebe zelf ‘fout’ was. En dat hij dus nooit ofte nimmer herdacht mag worden.

Maar daar begaan zij dan weer een fout. Zij vatten ‘herdenken’ vooral op als ‘het vieren of eren van de nagedachtenis’. Ik denk dat de vijftienjarige Auke dat toch echt niet zo heeft bedoeld. Hij noemt het woord herdenken nota bene niet één keer in zijn gedicht. Wat hij wel letterlijk heeft geschreven is, dat ‘Dirk Siebe niet vergeten mag worden’.

Dirk Siebe was namelijk medeverantwoordelijk voor het leed dat vele miljoenen onschuldigen in de Tweede Wereldoorlog werd aangedaan. Zijn nagedachtenis vieren, lijkt me zeker misplaatst. Maar om het leed in zijn volle zwaarte te kunnen begrijpen, moeten we juist ook de daders niet compleet gaan vergeten.

Fout en goed bestonden (én bestaan) in tijden van oorlog niet los van elkaar. Zwart en wit zijn niet twee verschillende kleurpotloden, gescheiden opgeborgen in een nette tekendoos. Zwart en wit lopen in elkaar over, als een grauwe rookwolk die langzaamaan oplost en steeds wat meer licht laat doorschijnen, tot het moment dat ze definitief aan de horizon is verdwenen. In de grijze schemer daarvoor raken mensen van elkaar gescheiden. Soms kiezen ze uit volle overtuiging voor een richting, soms verdwalen ze.

Misschien moeten we het ‘herdenken’ daarom op nog een andere wijze interpreteren. Dus niet als ‘denken aan’, niet als ‘vieren van een gedachtenis’, maar als het wat minder gebruikelijke ‘opnieuw bestuderen’. Herdenken als herijken. Of kunnen we zelfs drie generaties na de oorlog alleen nog maar denken in ‘goed en fout’?

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei hanteert op zijn website zelf ook een formulering die wel ruimte biedt voor nuance: “Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.” Daarin zit volgens mij de noodzakelijke ruimte om Aukes oudoom niet te vergeten.

Misschien bezag het Comité het gedicht van Auke ook wel op deze wijze. Het is jammer genoeg al geschrapt uit het officiële programma. De keuze is gemaakt.

 

 

Auke de Leeuw - Foute keuze

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar mijn oudoom Dirk Siebe
Een jongen die een verkeerde keuze heeft gemaakt

Koos voor een verkeerd leger
Met verkeerde idealen
Vluchtte voor de armoede
Hoopte op een beter leven
 
Geen weg meer terug
Als een keuze is gemaakt
Alleen een weg vooruit
Die hij niet ontlopen kan
 
Vechtend tegen Russen
Angst om zelf dood te gaan
Denkend aan thuis
Waar Dirk z’n toekomst nog beginnen moet
Zijn moeder is verscheurd door de oorlog
Mama van elf kinderen, waarvan vier in het verzet zitten
En een vechtend aan het oostfront
Alle elf had ze even lief
 
Dirk Siebe kwam nooit meer thuis
 
Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar Dirk Siebe
Omdat ook Dirk Siebe niet vergeten mag worden.

 

 



reactiesMaatschappij 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon