IJzeren Familie

donderdag 26 juli 2012 door: Jurgen Pigmans

De kinderen Verhees uit de Bossche Hinthamerstraat aan het strand van de IJzeren Man, in 1920. (Collectie Stadsarchief 's-Hertogenbosch)Dan is het ineens hartje zomer en ben je aan het werk. Geen drama, maar zo af en toe ontsnapt een afgunstige gedachte aan andere Brabanders, die wel verkoeling aan de waterkant kunnen vinden. En waar doen ze dat? Bij een lid van de IJzeren Familie, natuurlijk!

De IJzeren Familie is geen semi-maffiose kliek van schroothandelaren die hun gigantische zwembaden beschikbaar stellen voor de minder welvarende inwoners van de provincie. Je kunt de IJzeren Familie ook geen hand geven, of een zoen op de wang.

De IJzeren Familie is een verzameling waterplassen in Noord-Brabant.
Dit soort plassen ontstond toen grootschalige zandafgravingen plaatsvonden om nieuwe stadswijken, spoorbruggen of snelwegen aan te kunnen aanleggen. Voor het egaliseren en ophogen van de grond was dan een grote hoeveelheid zand nodig.

 

Gat van Waalre

Met het verstrijken van de tijd vulden de gegraven grote gaten zich met grond- en regenwater. Zo ontstond op iedere plaats een oppervlakte die prima geschikt was voor recreatie en ontspanning. Verschillende Brabantse gemeentes hebben er eentje.

De oorspronkelijke 'IJzeren Man', rond 1890. (Collectie Stadsarchief 's-Hertogenbosch)Ze dragen namen als de Emerput (Breda), de Geffense Plas (Oss) of het Gat van Waalre. De meest voorkomende naam is echter IJzeren Man. Zowel bij Vught, Eindhoven, Geldrop als bij het Limburgse Weert ligt een plas met deze naam.

 

Mannen van vlees

Maar, vraagt u zich misschien af: ijzer en water, dan krijg je toch roest? Misschien een verwijzing naar het soms niet al te heldere water van sommige plassen? Nee, dat niet. De IJzeren Man herinnert aan de gigantische machines die werden gebruikt om het vele graafwerk te verrichten.

Dat afgraven gebeurde aanvankelijk met ouderwetse handkracht, door mannen van vlees dus. Zij vreesden dat de nieuwe metalen graafmachine, aangedreven door stoomkracht, hun banen af zou pakken en gaven hem daarom de scheldnaam ‘IJzeren Man’.

 

De IJzeren Familie aan de wandel, ter ere van het 750-jarig bestaan van Den Bosch, 22 juli 1935. (Collectie Stadsarchief 's-Hertogenbosch)Iron Lady

Zodoende vinden we dus op meerdere plaatsen een IJzeren Man, allemaal leden van een grote waterplassenfamilie. Die familie is er overigens wel eentje met veel vrijgezellen. Alleen de Vughtse Man heeft een vrouw aan de haak geslagen. Nee, niet Margaret Thatcher, maar gewoon een Bossche schone. En daar, in de Noord-Brabantse hoofdstad, werd uiteindelijk ook hun IJzeren Kind geboren.

Zoek ze maar eens op. Het is een hele familie vol verkoeling.

 

 



reactiesCultuurhistorie 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon