Spookkanaal

donderdag 10 januari 2013 door: Jurgen Pigmans

Noord-Brabant is rijk aan waterwegen, natuurlijke of door mensenhanden gemaakt. Toch zul je één kanaal niet terugvinden op moderne kaarten. Het is een 'spookkanaal', dwars door Brabant.

De bevroren Zuid-Willemsvaart nabij 's-Hertogenbosch, circa 1930. (Collectie Stadsarchief 's-Hertogenbosch)Waterkaart
Het Brabants Historisch Informatie Centrum heeft met zijn Brabantse Waterkaart een mooi overzicht van de waterlopen in onze provincie. Daarop zijn de Zuid-Willemsvaart en het Wilhelminakanaal prominent ingetekend, maar zal tevergeefs gezocht worden naar een rechtstreeks kanaal tussen ’s-Hertogenbosch en Eindhoven.

Spookkanaal
Toch is het BHIC ook in bezit van een kaart die is gemaakt tussen 1798 en 1801, bestaand uit meerdere omvangrijke delen, waarop het plan van een dergelijke vaarroute is ingetekend. Als een soort van ‘spookkanaal’ baant het zich een weg dwars door de steden en het platteland van Brabant.

Canal du Nord
Het plan stamt uit een tijd van vernieuwingen. Niet alleen op politiek vlak – denk aan de Franse revolutie en de Bataafse Republiek – maar ook op het gebied van de infrastructuur. De Zuid-Willemsvaart, die zo prominent herinnert aan de eerste koning van Nederland, zou er bijvoorbeeld niet geweest zijn zonder het werk dat al tijdens de heerschappij van Napoleon Bonaparte was gedaan. Zonder zijn ‘Canal du Nord’ (ofwel Noordervaart) was de ‘Vaart van Willem’ wellicht voor altijd een plannetje gebleven. En dan was wat nu slechts een spookkanaal is, misschien wel realiteit geworden!

Aa en Dommel
Het plan voor een direct kanaal tussen Eindhoven ’s-Hertogenbosch werd uiteindelijk toch niet uitgevoerd, omdat de bevaarbaarheid van de rivieren Aa en Dommel aanzienlijk werd verbeterd en een nieuw kanaal overbodig was geworden. Start van het Brabantse ‘spookkanaal’ bij Eindhoven. Het noorden is links. Op deze detailopname is linksonder te zien hoe het voorgestelde kanaal is ingetekend over de bestaande rivierloop.(Collectie BHIC)

Breuk in de omgeving
Het blijft vreemd om je voor te stellen hoe dit deel van Noord-Brabant er had uitgezien wanneer dit kanaal wel zou zijn voltooid. Een nieuwe waterweg dwars door een oud landschap heeft ingrijpende gevolgen. Het is toch een breuk in de omgeving.

Nu zijn het alleen maar twee roodgekleurde lijntjes op een tweehonderd jaar oude kaart. Herinneringen aan een spookkanaal.



reactiesCultuurhistorie 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon