Van de raaf en de os

vrijdag 28 december 2012 door: Jurgen Pigmans

Het wapen van Ravenstein.Elk beestje moet een naam hebben. Dat geldt ook voor steden en dorpen. Alleen hebben mensen soms een verkeerd beeld bij de juiste naam.

Het voormalige vestingstadje Ravenstein is een cultuurhistorisch pareltje van Noord-Brabant. Niet alleen de naam, maar ook de prominente Sint-Luciakerk – de enige in barokstijl in heel Nederland – doen vermoeden dat we hier met een vreemd stukje Brabant te maken hebben. Dat klopt!

Duits gebied
Ravenstein behoort pas sinds de tijd van Napoleon, grofweg rond 1800, bij wat nu Nederland is. Daarvoor was het Duits gebied, dat niet bij de protestantse Republiek der Verenigde Nederlanden hoorde. Daarom mocht er in Ravenstein dus wel een grote, barokke en vooral rooms-katholieke kerk gebouwd worden.

Walraven
En de naam dan? ‘Stein’ klinkt in ieder geval behoorlijk Duits in de oren. Of in ieder geval Limburgs. Precies: Ravenstein werd in 1360 gesticht door Walraven van Valkenburg. Hij liet een kasteel bouwen aan de oevers van de Maas om tol te kunnen heffen over het verkeer op de rivier. Bij dat ‘stein’ van Walraven ontstond een plaatsje: Ravenstein.

Roversnest
Dat het wapen van deze plaats een raaf voert, is dus toepasselijk. Niet alleen verwijst het direct naar de naam van de stichter én de betekenis ervan, maar ondersteunt het ook een alternatieve verklaring: dat ‘raven’ en ‘roven’ min of meer dezelfde taalkundige oorsprong hebben. Want net zoals de zwart gevederde vogel bekendstaat om zijn neiging te stelen, zo was ook Walraven een dief.

Lenen, lenen, betalen, betalen
Althans, in de ogen van de Brabantse hertog. Deze was namelijk leenheer van Walraven van Valkenburg en had dus – in naam – zeggenschap over wat zijn leenmannen deden in de landen die hij hen ‘te leen’ had gegeven. Dat Walraven een nieuw kasteel aan de Maas liet bouwen, daar geld inde en dat in eigen zak stak, viel bij de hertog niet in goede aard. Het kasteel werd in 1364 belegerd, maar de hertog kon het niet innemen. En zo bleef Ravenstein ‘onafhankelijk’.

Het kunstwerk 'De eenwording' van Joep van Lieshout markeert het punt langs de Dorpenweg waar de vroegere grens tussen Oss en Ravenstein lag.Gemeente
Aan die onafhankelijkheid kwam in 2003 een einde. Tenminste, op gemeentelijk niveau. Toen hief de armlastige gemeente Ravenstein zich op en kwam ze bij Oss. Een logische stap, want deze industriestad had door zijn explosieve groei in de negentiende en twintigste eeuw Ravenstein inmiddels overvleugeld, zeker op economisch vlak.

Veemarkt
En ook Oss voert in zijn wapen een beest. U raadt het al: een os! Historicus Jan Cunen, naar wie het huidige gemeentemuseum is vernoemd, nam aan dat die voorstelling wel in orde was. Oss had immers al sinds de middeleeuwen een drukbezochte veemarkt. Al sinds die tijd sierde een os het wapen.

Heuvel
Tegenwoordig wordt aangenomen dat de betekenis van Oss is: ‘hoger gelegen plaats aan het water’. Het Osse centrum heet nog steeds ‘Heuvel’ en ligt enkele meters hoger dan het omringende platteland, veilig voor overstromingen van de Maas.

Misschien klopt het wapen van Oss dus niet helemaal, maar ik vermoed dat de gecastreerde stier toch echt niet vervangen zal worden door een zanderig heuveltje.

 



reactiesCultuurhistorie 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon