Zeven eeuwen zwijn

maandag 2 januari 2012 door: Jurgen Pigmans

Voor Chinezen staat het jaar van de draak voor de deur, voor voetballiefhebbers het EK en voor doemdenkers het einde van de wereld. En wat doen we in Brabant met het jaar 2012? Ik stel voor dat we een zeven eeuwen oud everzwijn gedenken.Hertog Jan III, voorgesteld als heldhaftig everzwijn. (Miniatuur bij het gedicht 'Van den ever' in het Wapenboek Gelre. Collectie Koninklijke Bibliotheek België, Brussel).

In 1312 besteeg opnieuw een Jan de hertogelijke troon. Hij was hiermee, na zijn vader en opa, de derde Jan die hertog van Brabant werd. Door zijn handige opereren wist hij Brabant een krachtige positie te geven, zo sterk dat het een blokkade van de omringende vorstendommen, angstig en afgunstig op Brabants macht, wist de doorstaan.

Het bracht een veertiende-eeuwse dichter ertoe Jan III voor te stellen als een sterk en stoer everzwijn, belaagd door jachthonden, die hen echter in zijn eentje wist te weerstaan en weg te jagen. Met de staart tussen de benen dropen ze af. De samenspannende vorsten konden immers zelfs in een coalitie de macht van Brabant niet breken.

Deze middeleeuwse voorstelling inspireert ruim zes eeuwen later nog steeds. Hugo Claus, een andere grote poëet uit ons taalgebied, wijdde er in 1970 een cyclus van gedichten aan, met de toepasselijke titel ‘Heer Everzwijn’.

Toen het een drietal decennia later, in 2006, tijd was om het 900-jarige bestaan van het hertogdom Brabant te gedenken, bleek het everzwijn opnieuw een goede inspirator te zijn. De ontwerpers hadden het logo voor ‘Brabant 900’ al helemaal klaar, maar de toenmalige Commissaris van de Koningin schoot het varkentje helaas af. Hanja Maij-Weggen vond de leeuw een beter symbool en bovendien ook minder beledigend voor moslims die in het huidige Brabant vertoeven. Het bracht de PVV ertoe Kamervragen te stellen over ‘dit zotte besluit’.

Politieke correctheid, historische correctheid: amusant gesteggel. Want niet alleen het everzwijn zorgde voor discussie, ook het jaar waarin Brabant 900 werd gevierd. 2006 was volgens een aantal deskundigen veel te vroeg. De eigenlijke titel ‘Hertog van Brabant’ werd namelijk pas in 1183 officieel door de heerser van dit stukje aarde verworven. Maar ja, Brabanders zijn altijd in voor een feestje en wachten tot 2083 was voor de meesten toch echt geen optie.

Hetzelfde geldt voor ‘Zeven eeuwen zwijn’. Hertog Jan III werd weliswaar in 1312 hertog, maar hij werd pas een ‘eervolle ever’ na zijn koene opereren tegen de coalitie die Brabant in 1332 en 1334 naar het leven stond. Toen was hij al twintig jaar hertog. Dit jaar is dus eigenlijk geen 700-jarig jubileum voor het Brabantse everzwijn. Enkel een jubileum voor de man die als zodanig werd voorgesteld.

Hoe groter de afstand, hoe groter de ruimte voor discussie. Meningsverschillen zijn het onvermijdelijke gevolg van terugkijken. En van vooruitzien. Of het nu gaat over je horoscoop, over wie het EK voetbal wint of de kans dat 2012 echt het allerlaatste jaar van de mensheid zal zijn.

‘Zeven eeuwen zwijn’ mag dan misschien niet helemaal kloppen, als geboren en getogen Brabander mag 2012 van mij best een feestjaar worden. En krijgen de doemdenkers gelijk, dan sluiten we het feest in ieder geval af met een knal!



reactiesCultuurhistorie Volkscultuur 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon