Gullie, zullie, hullie, wullie

donderdag 13 februari 2014 door: Jos Swanenberg

Dit is deel 2 van Dialect op Twitter? Vorige week was hedde (‘heb je’) onderwerp van mijn blog. Met behulp van de applicatie op www.twiqs.nl konden we vaststellen dat hedde volop gebruikt wordt op Twitter, en dat dat voornamelijk in Noord-Brabant gebeurt. Hedde is een voorbeeld van een woordvorm die laat zien dat dialectsystematiek gehandhaafd wordt (daar waar de dialectwoordenschat flink onder druk staat, lijkt dialectgrammatica zich beter staande te houden).

Toon Hagen schreef eind jaren ’80 dat het grammaticale dialectverschijnsel waarbij het persoonlijk voornaamwoord in de persoonsvorm is opgenomen,  het sterkste geval is van handhaving van dialectsystematiek in Noord-Brabant. Het markeert heel sterk een Brabantse identiteit. Het andere voorbeeld dat Hagen noemde zijn de persoonlijke voornaamwoorden van de tweede persoon ge/gij, gullie/gellie. Hoogste tijd om gullie/gellie op te sporen op Twitter.

In 2.575.473.003 tweets zijn er 11.593 waarin gullie voorkomt en 746 voor gellie; heel wat minder dan de bijna 102.000 hits voor hedde. Het kaartje laat een concentratie zien in Noord-Brabant en de provincie Antwerpen, waar men verwante Brabantse dialecten spreekt.

Kaartje gullie tweets

Steekproefjes laten zien dat gullie opvallend vaak in combinatie met de woordvormen op –de gebruikt worden: hedde gullie, gade gullie, doede gullie enz. Interessant is verder dat gullie ook als bezittelijk voornaamwoord wordt gebruikt (gullie mam ‘je moeder’, vgl. ons mam ‘mijn moeder’), terwijl Noord-Brabantse dialecten daar eigenlijk een aparte vorm voor hebben: öllie/ullie, qua vorm gelijk aan het persoonlijk voornaamwoord in positie van lijdend of meewerkend voorwerp.

Hagen schrijft verder dat gullie/gellie zich wel handhaven, maar dat wullie (wij) en hullie (zij) duidelijk op hun retour zijn. Overigens is hullie in eerste instantie te vertalen met ‘hun, hen’ en niet met ‘zij’, zoals Hagen doet. ‘Zij’ is zullie/zellie. Maar zoals hun in het Nederlands in onderwerpspositie kan voorkomen (voor velen een grote taalergernis: hun hebben het gedaan), kan hullie dat in dialecten ook doen.

Voor hullie zijn er toch nog 7909 tweets gevonden, voor zullie 2228, voor zellie 859. Er is geen duidelijke gebiedsvorming aan te wijzen; hullie/zullie/zellie worden niet opvallend meer in Noord-Brabant getweet dan in sommige andere streken.

kaartje hullie tweets

kaartje zullie tweets

Samen halen de voornaamwoorden voor de derde persoon zellie/zullie/hullie met 10.996 vermeldingen in tweets dus bijna de score van gullie/gellie. Maar waar gullie/gellie zich duidelijk laten vinden in tweets die vanuit een plek in Noord-Brabant werden verzonden, zijn de voornaamwoorden voor de derde persoon veel meer verspreid over Nederland. Wat de data uit de twitterverzameling laten zien, komt overeen met de bevindingen in de Syntactische Atlas van de Nederlandse Dialecten, die gebaseerd is op gegevens van informanten. Zullie/zellie (oranje op deze kaart) en hullie (blauw) komen niet meer in Noord-Brabant voor dan in sommige andere streken van Nederland en Vlaanderen. Je ziet op deze kaart dat gullie/gellie ook volgens informantengegevens wel beperkt is tot Noord-Brabant.

Ik maak hier overigens gebruik van de Kaartenbank: www.meertens.knaw.nl/kaartenbank; ook al zo’n prachtige dataverzameling van het Meertens-Instituut van de KNAW. Vele duizenden dialectkaarten zijn sinds enkele weken beschikbaar via een toegankelijke website, wat een weelde.

Wellie en wullie komen nauwelijks voor in tweets, althans niet in de betekenis van ‘wij’. Wat dat betreft, klopt de bewering van Hagen: duidelijk op zijn retour. Twiqs vindt wel een aantal tweets, maar daarin zijn wellie en wullie meestal iets anders, een bijnaam of een speelse vorm van ‘wel’ (ja wellie), resp. de naam van een bedrijf. Steekproefjes geven maar enkele dialecttweets met wellie /wullie in de zin van ‘wij’.

Voorlopige conclusie

Wellie /wullie komen nauwelijks voor. Deze voornaamwoorden worden op twitter vrijwel niet gebruikt, volgens de applicatie op www.twiqs.nl. Hullie/zullie/zellie komen bijna even vaak voor als gullie/gellie, maar ze zijn niet hoofdzakelijk beperkt tot tweets verzonden vanuit Noord-Brabant. Dat klopt ook wel met de dialectkaarten uit de Kaartenbank, de voornaamwoorden van de derde persoon op –lie komen ook elders in Nederlands voor. Daarom kunnen ze waarschijnlijk moeilijker fungeren als regionale markeerder voor Noord-Brabant, maar misschien wel als regionale, sociale markeerder voor verschillende regio’s. Ze worden immers wel vaak gebruikt in tweets, maar die  berichtjes zijn vaker niet dan wel in het dialect opgesteld. Hullie en zullie komen namelijk vaak voor in tweets waarin twee tegengestelde partijen een rol spelen, dus waarin ‘wij’ tegenover ‘zij’ geplaatst wordt.

Gullie/gellie fungeren duidelijk wel als ‘typisch Brabantse vormen’, als regionale, sociale markeerder van Brabantse identiteit. Ze komen meer dan 12.000 keer voor in tweets die werden verzonden vanuit Noord-Brabant en die ook voor het overige in dialect opgesteld zijn.

 



reactiesDialect 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon