Vraog en antwoord 4: friet dus

woensdag 7 januari 2015 door: Jos Swanenberg

In vragenlijst 4 van Vraog en Antwoord hadden we weer enkele zinnen om te vertalen, een paar werkwoorden (met bijzondere vormen in  verleden en voltooide tijd), benamingen bij kinderspelletjes, het mooiste Brabantse dialectwoord en ... de naam van een portie patates frites.

Hoe noemen we in Noord-Brabant een portie patates frites? Het bakje of zakje, of de buil, met inhoud heet een frietje, de patates frites zelf heet friet. Dat had ik ook niet anders verwacht. Op Wikipedia leest u dat men in de drie zuidelijke provincies van Nederland spreekt van friet of frites. Daarbij is een mooi taalkaartje afgebeeld. Een en ander is gebaseerd op onderzoek van dr. Jan Stroop, uit 1972 alweer.

Maar dat uit onze vragenlijst zo overduidelijk naar voren zou komen dat men frietje zegt tegen een portie patates frites, had ik niet gedacht. Ik heb onlangs bij een dialectdictee in Werkendam nog gemerkt dat men zo dicht bij de noordgrens van Brabant zowel patat als friet gebruikt. Dat komt overeen met wat u op dat taalkaartje ziet: ten noorden van het gele frietgebied is een gearceerde overgangszone.  Er waren desalniettemin slechts 4 onder de 666 invullers die patat of petat hebben ingevuld, voor Reusel, Den Bosch, Waspik en Giessen.

Friet

Er waren ook diverse invullers die hun antwoord nog wilden toelichten: "het enige juiste: friet", "een frietje, absoluut geen patatje!!", "Frietje natuurlijk! Patat is voor de Hollanders!!", "Een Zuidnederlander zegt enkel FRIET of FRUT.  P.... is ollands ! Bah !!", "een buil friet; patten zijn je voeten, zeg ik altijd tegen mijn hollandse man", "Un zakske friet (patat is voor boven de sloot!)" waarmee de grote rivieren bedoeld worden, en "un frietje mej (patat is zo wie zo fout, want is een ongebakken-rauwe aardappel!)". Friet dus!

Maar er was ook een aantal invullers dat een net even andere term noteerde: frut. Het woord lijkt wel op friet, maar met deze klinker roept het bij mij associaties op met 'frutje' (kleinigheid) en 'frutten' (prutsen). En, interessant, deze variant is streekgebonden. Zoals friet een woord is van de drie zuidelijke provincies, is frut in Noord-Brabant alleen in gebruik in het zuidwesten. Vier invullers voor Bergen op Zoom noemden patates frites frut, eentje uit Bergen op Zoom schreef frutjes, een invuller voor Hoogerheide en een voor Roosendaal noemden het weer frut en een andere voor Roosendaal fruut. Driemaal werd erbij vermeld dat men dat vroeger deed, maar dat men tegenwoordig friet bestelt. Er was ook nog een informant voor Hoogstraten (net over de grens in de provincie Antwerpen) die frut heeft ingevuld.

Wilt u meedoen aan Vraog en Antwoord? De volgende lijst staat klaar op www.hetverhaalvanhetbrabants.nl



reactiesfriet Dialect 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon