Hee, een Brabander

dinsdag 8 september 2015 door: Jos Swanenberg

Vraog en Antwoord 7

Als u op vakantie of voor werk in het buitenland bent, komt u wel eens landgenoten tegen. Die herkent u aan het NL-plaatje op de auto, misschien wel aan hun kleding of gedrag, en natuurlijk aan hun taal. Zo kan het ook voorkomen dat u die landgenoten als Brabanders herkent, “Hee, een Brabander!”. Dan hoort u aan hun manier van spreken dat ze uit Noord-Brabant komen.

Maar waar zit hem dat eigenlijk in? Het kan gaan om het accent met een zachte g of een aa die als ao klinkt, maar welk woord zou u in een dergelijk geval opvallen?

Die vraag legden we voor aan de invullers van Vraog en Antwoord, in lijst 7 die in mei en juni van dit jaar kon worden ingevuld. Er waren 490 deelnemers aan deze enquête en zij vulden in:

269 maal gegeven: De afscheidsgroet Houdoe

93: Persoonlijk voornaamwoord, 2e persoon Ge, Gij, Gullie, Oe          

82: Werkwoord, 2e persoon Hedde, Zedde, Bende, Doede (gij)    

42: Bezittelijk voornaamwoord, 1e persoon mv. Ons, Onze (moeder enz.)         

23: Weglaten van de t in Nie, Da, Di, Wa    

15: Stopwoordjes War, Wor, Wanne, Wonne, Eej        

9: ‘Bijna’ Beka(a)nt               

8: Persoonlijk voornaamwoord, 3e persoon Zullie, Hullie     

8: Dubbelzinnig Aangereden, Afgewerkt               

7: Intensiverend Kei (-goed, -mooi)                   

Naast deze tien meest gegeven antwoorden, werden onder meer genoemd efkes (eventjes), tas (kopje (koffie)), bietje (beetje), sebiet (meteen), hèndig (makkelijk), sanderendaags (de volgende dag), erpel (aardappel), krek (net), deger (voortdurend), voort (voortaan), langs (naast), schon (mooi), avveseere (opschieten), vaart (heimwee) en hauwkes (peultjes).

Meer in de sfeer van de zegswijzen zitten hoe ist? (hoe gaat het), kie daor (kijk daar), zachjes aon doen (rustig aan doen), lopt ’s deur (loop eens door), iets bij hebben (iets bij zich hebben), z’n eige (zich), of nie dan? (zo is het toch?) en d’n hilnt (de hele tijd). De Bourgondische Brabander laat zich kennen aan est mar veul is (als het maar veel is). Rondom een avondje uit zitten pilske (biertje), limmenaade (sinas), friet (patates frites) en als het minder gezellig is misschien wel de pliessie (politie).

Sjibbolet

Dat is nog lang niet alles wat werd genoemd. Overduidelijk is dat de afscheidsgroet veruit het vaakst genoemd werd. Zoals gezegd functioneren deze woorden dus als opvallende taalkenmerken waaraan men een Brabander kan herkennen. Zulke taalkenmerken worden sjibbolets genoemd. Een sjibbolet is een uiting die bepaalt of iemand bij een bepaalde groep, in dit geval de groep ‘Brabanders’, hoort. Het kan dus de regionale identiteit aanwijzen. Het woord zelf is Hebreeuws en ontstaan als wachtwoord, gebruikt om vijanden te identificeren omdat die het niet op de juiste manier kunnen uitspreken. Onlangs vond in de media een discussie plaats over de vraag of men friet dan wel petat zou moeten zeggen. De grens tussen de gebieden van beide woorden loopt door het Rivierengebied, zodat friet kan dienen als sjibbolet: iemand die friet bestelt komt waarschijnlijk van beneden de grote rivieren. In lijst 4 van Vraog en Antwoord kwam dit onderwerp aan bod. Toch werd friet in lijst 7 maar één keer genoemd als een woord waaraan men een Brabander kan herkennen.

Houdoe

 

Het mooiste woord

De afscheidsgroet houdoe is niet alleen het meest genoemde sjibbolet, maar werd zowel in 2005 als in 2012 bovendien verkozen tot Brabants mooiste woord. In lijst 4 kozen 666 invullers ook weer houdoe tot mooiste woord, het werd 186 keer genoemd. Schottelslet (vaatdoek) werd tweede met 21 keer, durske (meisje) derde met 15 keer. Ook hier dus houdoe voorop met een straatlengte voorsprong.  

U vindt de volgende vragenlijst op www.hetverhaalvanhetbrabants.nl ; houdoe !

 

 



reactiesIdentiteit Dialect 


Thuis in Brabant
 
Links | Colofon