Kerkelijke ontwikkelingen
Bij het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog begon de scheiding tussen katholieken en protestanten steeds duidelijker te worden. Toch was de gang van zaken niet altijd onomkeerbaar. Door het Concilie van Trente en andere ontwikkelingen binnen de katholieke kerk was een proces op gang gekomen waarin de katholieke leiders lering trokken uit het verleden en ingrijpende verbeteringen aanbrachten in de de religieuze praktijk. Met name de opleiding van priesters werd verbeterd en er kwamen betere regels ten aanzien van de heiligenverering en de kerkelijke kunst. We noemen dit proces de Katholieke Reformatie. Daarnaast was er een agressief beleid ontstaan om het opdringen van het protestantisme te stoppen en waar mogelijk te keren door in de aanval te gaan tegen aantijgingen die vooral de theologische aspecten van het katholicisme betroffen: de contrareformatie. Door deze aanpak nam de betekenis van het protestantisme in de Zuidelijke Nederlanden, waaronder Noord-Brabant, af.
De bisschoppen hebben in Noord-Brabant ongeveer een halve eeuw de tijd gehad voor deze omslag. Na 1629 werd het de katholieke godsdienst daar zeer moeilijk gemaakt. We noemen die periode, van 1629 tot 1648, de retorsieperiode.
De rol van het protestantisme bleef in Brabant echter beperkt. Op het platteland bestond weinig interesse in de nieuwe godsdienst en men vond haar aanhangers vooral in de steden, mede ten gevolge van de aanwezigheid daar van protestante militairen en bestuurders. Zo werd Ravenstein (vanaf 1630 een katholieke enclave) in 1641 een protestantse kerk gebouwd omdat in die stad nog wel kreeg na de inname door Spinola te maken met een hele reeks van maatregelen die de rekatholisering moesten bevorderen. Een deel van de protestantse bevolking vertrok naar Geertuidenberg en Oosterhout, maar velen bleven ook in de stad wonen. De Spaanse machthebbers hebben het ze niet al te moeilijk gemaakt en lieten ze hun godsdienst belijden, uit vrees voor represailles in steden die in staatse handen waren.
