Kerkelijke veranderingen

Na 1550 waren er belangrijke ontwikkelingen aan zowel de katholieke als de reformatorische kant. De instelling van nieuwe bisdommen was een van die ontwikkelingen. Voor het eerst kwamen er drie bisschopssteden binnen de grenzen van het hertogdom. In 1559 viiel het besluit tot de oprichting van een aartsbisdom Mechelen met bisschopsszetels in Antwerpen (waaronder ook West-Brabant viel) Gent, Brugge, Ieper, 's-Hertogenbosch en Roermond. Doel van deze bestuurlijke maatregel was om de het kerkelijk leven nieuw elan in te blazen. Dit wordt de Katholieke Restauratie genoemd.

Aan protestantse kant zien we een toename van het aantal Calvinisten. Het was de tijd van de hagepreken waarbij Calvinistische predikers op het platteland vaak grote hoeveelheden mensen wisten te bereiken. Ook binnen de steden kregen de Calvinisten steeds meer voet aan de grond, ondanks de repressie door de Spaanse bestuurders. Het ging daarbij niet altijd om grote aantallen, maar er waren vaak wel vooraanstaande burgers tussen.