Dorpen ná 1421
Na 1421 was de oudere nederzetting verwoest. Het binnendijkse land van dit verdwenen dorp wordt het verdronken land genoemd. Voordat een nieuwe nederzetting kon worden gesticht, moest eerst een stuk grondgebied worden ingepolderd. De kreek werd na het droogmalen van de polder een riviertje.
In de polder werd een patroon van loodrecht op elkaar staande wegen aangelegd. Bij de monding van de voormalige kreek kwam de hoofdstraat, die dikwijls Voorstraat werd genoemd. Aan de voorstraat lagen de huizen van notabelen en ambachtslui. Ook werd aan deze straat vaak een stadhuis gebouwd. Parallel aan de Voorstraat kwam de Achterstraat waar dikwijls boerenwoningen en schuren lagen. Op een omgracht terrein werd de kerk gebouwd. Ook het huis van de heer van het gebied, soms een kasteeltje, werd dikwijls door een gracht omgeven.
In de polder zelf lagen de boerderijen die de basis vormden van de lokale economie. Buitendijks gingen dikwijls enkele vissers wonen in kleine huisjes. In de 19de eeuw kon er een tweede dijk komen waarbinnen een suikerfabriek werd gebouwd. Brabantse dorpen die op deze manier zijn ontstaan zijn Standaardbuiten (1533), Fijnaart (ca. 1520) en Dinteloord (1613). Met name Dinteloord is een schoolvoorbeeld van dit type dorp. Iets eenvoudiger van opzet zijn Nieuw Vossemeer (1609). De Heen (1610), Ruigenhil (1565) en Klundert (ca. 1550).
Aan de rand van het ingepolderde gebied ontstond een klein gehucht bij een sluisje en een watermolen. De molenaar of sluiswachter was meestal de belangrijkste bewoner van zo'n gehucht. Verder was er een kroeg en woonden er boerenknechten, dijkwerkers en keuterboeren. Een kerkje kreeg zo'n gehucht op zijn vroegst in de 19de eeuw.
Voorbeelden van Brabantse dorpen die uit zo'n dijkgehucht ontstonden zijn Blauwe Sluis, Bovensluis, Calishoek, Groenendijk, Hank, Heiningen, Hoge Zwaluwe, Helwijk, Lochtenburg, Moerdijk, Nieuwendijk, Noordhoek, Noordschans, Oude Molen, Slikgat, Staddijk, Stampersgat, Tonnekreek, Zevenbergsche Hoek en Zwingeland.
Door met de cursor over de afbeelding te gaan, zijn de aanduidingen van de verschillende locaties te zien.
