Dorpen in het veen

In de vroege middeleeuwen waren grote delen van Brabant bedekt met veen. De aanleg van dorpen was daar pas mogelijk na de afgraving van het veen. Dikwijls leidde dat tot rationeel aangelegde dorpen omdat na de ontginning een min of meer vlak stuk land over bleef zonder noemenswaardig reliëf en zonder andere onregelmatigheden die van invloed konden zijn op de morfologie van een dorp. Rechte wegen, turfvaarten en en een vaak rationeel stratenpatroon kenmerken de nederzettingen in deze gebieden.

We kunnen globaal in Noord-Brabant drie gebieden onderscheiden waarin het veen, of liever de afgraving daarvan, bepalend was voor de morfologie van de daar gestichte nederzettingen.

  • In de eerste plaats de Langstraat. Het landschap daar werd bepaald door enerzijds de rivier de Oude Maas in het Noorden en de aanwezigheid van veengronden in het zuiden. Op de grens van rivierklei en veen ontstonden de eerste nederzettingen. In de loop van de eeuwen verplaatsten die zich in zuidelijke richting.
  • In de tweede plaats de dorpen in het veengebied in West-Brabant
  • Tenslotte de meest recente veenontginningen in Oost-Brabant, in het gebied van de Peel.

Het kaartje laat zien welke delen van Noord-Brabant rond 500 vóór Christus met veen waren bedekt. De bruine kleur geeft de veengebieden aan.



Thuis in Brabant
 
Links | Colofon