Verstedelijking van de dorpen

Wanneer een dorp veranderde in een vlek, was dat meestal het begin van een zekere vorm van urbanisatie. Agrarische bebouwing in het centrum van het dorp maakte plaats voor de stenen huizen van neringdoenden, ambachtslieden en notabelen. Voorbeelden daarvan kennen we vanaf de middeleeuwen. Zo kon de aanleg van een turfvaart grote gevolgen hebben voor een tot die tijd klein gehucht, of kon de aanwezigheid van een cultusbeeld bedevaarten op gang brengen die een groei van het voorzieningenniveau in een dorp tot gevolg hadden. Deze ontwikkeling kwam in een stroomversnelling in de 19de, en vooral in de 20ste eeuw. 

Vooral centraal gelegen dorpen kregen bij de toename van de bevolking een steeds belangrijkere rol op het gebied van lokaal bestuur, er kwamen winkels en andere diensten, religieuze congregaties bouwden er scholen en huizen voor ouderen, enzovoort.

Ook de opkomende industrie kon het karakter van een dorp of zelfs vlek ingrijpend veranderen. Dikwijls was die opkomst te danken aan de toevallige omstandigheid dat een dorp in de 19de eeuw aan een spoorwegverbinding, kanaal of grote weg kwam te liggen.

De verscheidenheid aan bouwwerken nam na 1900 nog toe. Meer typen scholen, nieuwe vormen van dienstverlening, gebouwen voor culturele activiteiten, moderne kantoren en industrie enzovoort.

Na de tweede wereldoorlog werd geleidelijk aan steeds meer van de 'dorpse' bebouwing uitgevoerd in een vormgeving die eerder paste bij steden, bijvoorbeeld in de vorm van hoogbouw. Soms kozen gemeentebesturen bij de realisatie van nieuwbouwwijken voor architectonische of planologische concepten die geen recht deden aan het dorpse karakter. Door het aaneengroeien van dorpen of grootschalige industrieterreinen was de ontwikkeling soms niet meer te onderscheiden van die in de steden.

Sommige dorpen zijn in razend snelle tijd volledig verstedelijkt, zoals Veldhoven. De ligging tussen enerzijds een moderne luchthaven en anderzijds de industriestad Eindhoven heeft dit van oorsprong agrarische dorp onherkenbaar veranderd.



Thuis in Brabant
 
Links | Colofon