Protestantisme
De opbouw van een protestantse kerkorganisatie in Brabant begon na de inname van Den Bosch in 1629. Er was onduidelijkheid tussen Spanje en de Republiek over het gezag in de Meierij wat voor de Staten Generaal de aanleiding vormde om maar vast ruim in te zetten en ook in andere steden dan 's-Hertogenbosch predikanten aan te stellen. In 1631 gebeurde dat in Eindhoven, twee jaar later in Helmond, Tilburg, Oss, Oisterwijk, Oirschot en Vught. Dat gebeurde niet zonder slag of stoot. Dikwijls werden ze verdreven door de plaatselijke bevolking of gearresteerd door de Spanjaarden.
Na 1648 lagen de kaarten anders. De Staten Generaal waren nu oppermachtig en benoemden overal predikanten, met dien verstande dat veel predikanten twee of drie gemeenten tegelijkertijd bedienden.
Bloeiende gemeenten, waar de meerderheid van de bevolking gereformeerd was, waren er eigenlijk alleen in de grotere steden en in het noordwesten van Staat-Brabant. In 1649 werden de gemeenten ingedeeld bij classes die voor wat betreft Oost-Brabant werden ondergebracht bij de Gelderse synode.
In West-Brabant waren de daar bestaande gemeenten al veel vroeger georganiseerd. Bergen op Zoom en veel gemeenten daaromheen maakten vanaf 1586 deel uit van de classis van Tholen. De plaatsen in het noorden van West-Brabant stonden onder het toezicht van de classis van Dordrecht. Breda en omgeving, dat aanvankelijk ook onder Dordrecht ressorteerde, werd later een eigen classis.
De hervormde gemeenten kregen de beschikking over de bestaande, meestal middeleeuwse kerkgebouwen, ook al was het aantal protestanten vaak zeer gering. Toen later in de 17de eeuw geleidelijk aan ook steeds meer protestantse schoolmeesters werden aangesteld, gebruikten die vaak een deel van de kerk als klaslokaal.
Bij de benoemen van ambtenaren speelde religie een grote rol. Volgens de voorschriften van de Staten-Generaal mochten alleen katholieke functionarissen worden aangesteld wanneer er in een plaats of de omgeving geen geschikte gereformeerde kandidaten voor die functie te vinden waren.
