15de-eeuwse panelen

Ondanks het feit dat we bekend zijn met de namen van schilders die in Brabantse steden werkzaam waren, hebben we geen beeld van de kwaliteit van hun werk en is het tot op heden evenmin mogelijk gebleken om namen en concrete schilderijen met elkaar te verbinden.

Ten dele is dit een gevolg van de beeldenstorm waardoor religieuze schilderkunst verloren ging, ten dele doordat kloosters hun bezit in de 17de eeuw meenemen naar de Zuidelijke Nederlanden waardoor de link met de oorspronkelijke herkomst verloren ging. Ook zijn veel middeleeuwse schilderijen simpelweg vervangen ten tijde van de barok toen de contrareformatie aanstuurde op een vernieuwing van de christelijke beeldtaal. Veel middeleeuwse onderwerpen of de wijze waarop ze waren geschilderd pasten niet bij die vernieuwing.

Door toevallige omstandigheden zijn van het in 1434 bij Rosmalen gestichtte Birgittinijnenklooster Koudewater enkele laat 15de-eeuwse panelen bewaard gebleven. Van het hier afgebeelde paneel met de Gregoriusmis wordt verondersteld dat het in het laatste kwart van de 15de eeuw door een regionale, wellicht in Den Bosch werkzame, schilder is gemaakt. 

Afgebeeld is het visioen van Gregorius aan wie de lijdende Christus op het altaar was verschenen. Naast het altaar staan de vier westerse kerkvaders. Links en rechts van de voorstelling zijn een Birgittijnse broeder en twee zusters afgebeeld.

Rond diezelfde tijd werd het paneeltje geschilderd met Jan en Hendrik van Glymes-Bergen. Hendrik was eerst coadjutor en, na 1480, bisschop van Kamerrijk. Hij was kanselier van de Orde van het Gulden Vlies en raadsheer van Filips de Schone, Maximiliaan en Karel V. Jan was heer van Bergen op Zoom en net als zijn broer raadsheer van Filips de Schone en diens opvolgers. In 1481 was hij in Den Bosch opgenomen als ridder van het Gulden Vlies. De twee broers zijn afgebeeld met hun patroonheiligen, Keizer Hendrik II en de Evangelist Johannes. Het paneeltje is waarschijnlijk gemaakt door een schilder die werkzaam was in Brussel of Antwerpen. Het dateert van omstreeks 1480.