Het werk van Jheronimus Bosch
Het aantal aan Jheronimus Bosch toegeschreven werken is de laatste halve eeuw drastisch gedaald. Zowel stilistisch als natuurwetenschappelijk onderzoek leidde tot de 'ontmaskering' van schilderijen die lange tijd beschouwd werden als werken van zijn hand.
De oorzaak van de oorspronkelijk verwarring ligt ten dele in de grote faam die Bosch met name na zijn dood kreeg. Het leidde tot vele mystificaties en tot meer of minder succesvolle imitaties en schilderijen die in zijn stijl of zijn beeldtaal werden gemaakt.
Volgens de huidige stand van zijn kunnen net iets meer dan twintig panelen aan hem worden toegeschreven. Daarnaast is er een aantal tekeningen van hem bewaard gebleven.
Een schilderij waarvan de authenticiteit vast staat is dat met 'de Dood van de Vrek' in de National Gallery in Washington. Het wordt gedateerd ná 1494 en maakte oorspronkelijk deel uit van een drieluik met als centrale voorstelling de Marskramer uit Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.
De manier waarop het schilderij is opgebouwd doet nog denken aan de eerste generatie Vlaamse primitieven waarin het perspectief nog niet altijd juist werd toegepast en doet dus wat verouderd aan. De plooival en het coloriet sluiten aan bij wat in de tijd van Bosch gebruikelijk was.
De voorstelling van de man op zijn sterfbed die geconfronteerd wordt met de figuur van de Dood, duivels die hem belagen en een engel die hem wijst op de gekruisigde Christus, roept herinneringen op aan de geïllustreerde drukwerken over de 'kunst van het sterven', de Ars Moriendi die Bosch zonder enige twijfel gekend heeft. De aanwezigheid van zes duivels op het schilderij kan verklaard worden door de relatie met de Ars Moriendi. Daarnaast hebben die duivels ontegenzeggelijk ook een voorliefde van Bosch die het kwaad in zijn schilderijen veelvuldig door deze monsterlijke personificaties laat verbeelden.
Het schilderij van de Dood van de Vrek is een goed voorbeeld van de wijze waarop Bosch op een geheel eigen manier inhoud geeft aan thema's die in zijn tijd een grote actualiteit hadden. De wat conservatieve trekken in het werk kunnen ook verklaard worden door de omstandigheid dat Bosch in een atelier werkte waarin vaak door verschillende mensen aan één schilderij werd gewerkt. Studies van de ondertekeningen van zijn werk lijken de betrokkenheid van meerdere handen in vaak hetzelfde werk te bevestigen. Dat alles maakt de toeschrijvingen niet altijd gemakkelijker.
