Wanden van de Sint-Jan

Van de vele schilderingen die ooit de wanden van de Sint-Jan verlevendigden zijn nog vele fragmenten bewaard gebleven. Meestal werden ze pas laat ontdekt omdat ze na de overname van de kerk door de hervormden waren overgeschilderd.

Na het verwijderen van die kalklaag hadden de voorstellingen dikwijls veel van hun oorsponkelijke zeggenschap verloren. Daarom werd de voorstelling van de Boom van Jesse (Isaï) na de herontdekking in 1810 opnieuw met een laag kalk bestreken.

Andere voorstellingen bleken vaak betere aanknopingspunten te hebben voor een restauratie en werden in de 19de eeuw nogal rigoureus bijgewerkt met olieverf door de Antwerpse schilder J.B. Anthony. 

De langgerekte schildering van de Boom van Jesse in de noordelijke zijbeuk is gemaakt tussen 1407 en 1422. In de middeleeuwse beeldentaal speelt deze voorstelling een grote rol omdat hij de afstamming van Christus als nieuwtestamentische figuur verbond met de hoofdfiguren uit het Oude Testament.

Onder in de voorstelling zit Jesse. Uit zijn buik groeit de stamboom die bevolkt wordt de de koningen van Israël en bekroond door de afbeelding van Maria met Kind en God de Vader. Hoewel de schildering veel aan scherpte verloren heeft, is de voorstelling na de zorgvuldige restauratie uit de jaren tachtig weer goed herkenbaar.

De maker van de schildering is niet bekend. Vermoedens dat de vader of grootvader van Jheronimus Bosch de maker zou zijn, berusten nergens op. Wel weten we dat de schildering in 1447/48 werd schoongemaakt door 'Goessen de maelre', de oom van de overigens toen nog niet geboren Jheronimus.

In de zuidelijke koorbeuk is een schildering bewaard gebleven van de gekruisigde Christus tussen Maria en Johannes. Aan de voet van het kruis knielt een aantal kleine figuurtjes, de stichters in wiens opdracht deze schildering in of niet lang na 1444 moet zijn aangebracht ter herinnering aan Katharina Jordensdochter van Driel, gehuwd met Willem Jacobszoon van de Wiel die op 26 oktober van dat jaar was overleden.

Door de forse restauratie van Anthony heeft deze schildering veel van haar oorspronkelijke karakter verloren en zijn attributen toegevoegd die er volstrekt niet op thuishoren, zoals de grote bolhoed op de voorgrond. Ook deze schildering is, overigens zonder enige onderbouwing en waarschijnlijk ten onrechte, in verband gebracht met de kunstenaarsfamilie Van Aken.