Religie in steen

Lange tijd waren kerken de enige stenen bouwwerken, zeker in de Brabantse dorpen. Maar ook toen kerken allang niet meer de enige duurzame gebouwen waren in stad op dorp, bleven de soms zelfs indrukwekkende kerktorens het silhouet van stad of dorp bepalen.

Toen Noord-Brabant nog voor een groot deel uit heidevelden bestond, waren deze torens het enige houvast aan de horizon dat voor reizigers de looprichting markeerde. Daarom liepen er vanouds kaarsrechte wegen over de heide van dorp naar dorp. Ze worden richtwegen genoemd. Pas vlak bij de dorpen bogen deze wegen af om het grillige patroon tussen de akkers te volgen.

Op de hier afgebeelde kaart is een deel van de richtweg te zien vanaf Helmond naar Deurne. Wie uit Helmond komt ziet al snel de kerktoren van Deurne aan het einde van deze weg aan de horizon opdoemen. Dat geldt ook voor de wegen uit Vlierden en Liessel. In alle gevallen buigen deze wegen aan het begin van het dorp af.

Door de met cursor over de foto te gaan is te zien om welke wegen het gaat. In werkelijkheid lopen deze wegen (buiten het beeld van de kaart) nog kilometers min of meer recht door over de voormalige heide die Deurne omringde.

Behalve kerken werden In Noord-Brabant kloosters gebouwd, zowel abdijen en kloosters van de oude, middeleeuwse orden, als tehuizen van latere, meest 19de-eeuwse, congregaties die zich bezighielden met missiewerk en maatschappelijke taken op het gebied van ouderzorg, ziekenverzorging en onderwijs.

Ook parochiehuizen, patronaatsgebouwen en pastorieën rekenen we tot de architectuur met een religieuze functie.

Speciale vermelding verdienen de monumenten die een rol speelden in de pelgrimage en de bedevaarten. We vinden ze onder meer in de katholieke enclaves in Noordoost-Brabant die na 1648 niet onder controle van de Staten-Generaal vielen. 

Tenslotte is er aandacht voor de gebouwen van niet-christelijke godsdiensten: synagogen en moskeeën.



Thuis in Brabant
 
Links | Colofon