's-Hertogenbosch, Sint-Jacob

De organisatie van pelgrimsreizen naar het heiligdom van Sint-Jacobus in Compestela was in de middeleeuwen een gigantisch project geworden waarbij honderden kerken en vele kloosters in heel Europa betrokken waren. Pelgrims die terugkeerden van hun reis kregen in hun woonplaats een bijzondere status en waren herkenbaar aan de Sint-Jacobsschelp die zij op hun hoed of mantel droegen. 

In 's-Hertogenbosch staat nog steeds de oude kerk van Sint-Jacob. Het gebouw heeft na de Reformatie weliswaar zijn religieuze functie verloren en is enkele keren ingrijpend verbouwd, maar het is toch nog steeds als kerk herkenbaar. Toen het gebouw nog zijn oude glorie had, was het een van de halteplaatsen op de vele pelgrimswegen die naar Spanje liepen.

Het is een voor Noord-Brabant vrij grote 16de-eeuwse, driebeukige kerk, geheel in baksteen opgetrokken. Het meest opvallende architectonische kenmerk waren de - later helaas met baksteen opgevulde - spaarvelden naast de vensters in de lichtbeuk.

De kerk zelf bewaart geen enkele herinnering meer aan zijn oorspronkelijke patroonheilige. Wel werd in een huis in de nabijgelegen Hinthamerstraat een houten beeld van Sint-Jacobus uit de 16de eeuw aangetroffen. Het beeld bevindt zich thans in het Noordbrabants Museum. Ook werd in Den Bosch een tinnen pelgrimsteken gevonden van een Jacobsschelp en bij opgravingen in de kerk van Gemonde kwam zelfs een fragment van zo'n schelp zelf tevoorschijn.

Inmiddels is ook de nieuwe, vroeg 20ste-eeuwse Jacobskerk aan de eredienst onttrokken. Wel is het voor pelgrims naar Compostela nog steeds mogelijk hun routekaart ook in Den Bosch te laten afstempelen.