De eerste nieuwbouw

De teruggave van oude kerkgebouwen aan de katholieken maakte de nieuwbouw noodzakelijk van protestantse kerkgebouwen. Veelal betrof het kleine kerken in de dorpen, de zogenaamde Napoleonskerkjes. In de steden waren De Boxtelse landmeter, waterstaatkundige, architect, politicus en strijder voor de rechten van Brabant Hendrik Verhees (1744-1813) heeft in het begin van de 19de eeuw een aantal kerken ontworpen. Zijn kerken betreffen, hoewel hij zelf katholiek was, altijd gebouwen voor de protestantse eredienst. In vrijwel alle gevallen ging het om kerkjes die moesten dienen als vervanging voor aan de katholieken gerestitueerde kerkgebouwen uit de middeleeuwen.

Verhees bouwde in een stijl waarin zowel neoklassieke als gotische elementen samen komen. In alle gevallen gaat het om eenvoudige zaalkerkjes met aan één of aan beide korte kanten een driezijdige sluiting. Op de hoeken zijn lisenen geplaatst in de vorm van gemestelde blokken. De vensters, en soms ook spaarvelden worden afgesloten door aan de gotiek ontleende spitsbogen. Op het langgerekte dak is steeds een kleine dakruiter geplaatst. Verhees bouwde dit type kerk voor de hervormde gemeente van zijn woonplaats Boxtel, en verder vooronder meer de protestantse gemeenten van Schijndel. Sint-Michielsgestel en Budel. Ook de pas in 1824 gebouwde protestantse kerk van Nuenen is gebouwd naar een al in 1809 gemaakt ontwerp door Verhees.

Ook de Waalwijkse architect L. van Heyst paste tegelijkertijd neoklassieke en gotische motieven toe zoals goed te zien is aan de gevel van de protestantse kerk aan het Vrijthof van Hilvarenbeek. Gotische vensters zijn daar gecombineerd met een klassieke gevelopzet. Van Heyst bouwde ook de Hervormde Kerk van Oisterwijk; daar beperkte hij zich tot alleen neoklassieke motieven.

De lokale bouwmeester Pieter Willems bouwde in 1812 in de stijl van Verhees de Hervormde Kerk van zijn woonplaats Bergeijk. In Princenhage bouwde Nicolaas Plomp in 1819 een zaalkerkje met een fraai gearticuleerde gevel in neoklassieke stijl.