Romaanse kerkgebouwen

Van de vroegste houten kerkjes is niet veel teruggevonden omdat ofwel op diezelfde plek de fundamenten van een stenen kerk werden gebouw, ofwel omdat na de bouw van een stenen kerk op de plaats van de houten voorganger een kerkhof werd aangelegd waardoor de kwetsbare sporen van houten structuren verloren gingen.

Stenen kerken zijn er in drie verschillende typen:

• Het eerste is onversierd: eenvoudige rechthoekige gebouwen van tuf- of baksteen, al dan niet voorzien van een toren. Het is een wijze van bouwen die in Europa vanaf de vroege middeleeuwen voor kleine dorpskerken gebruikelijk is. Stijlkenmerken ontbreken bij deze eenvoudige bouwsels.
• Het tweede type is aan de buitenzijde versierd met een fries van kleine boogjes.
• Bij de derde variant zijn aan de buitenkant rondom de vensters grote grondbogen aangebracht op vlakke muurbanden (lisenen) die tot aan de grond doorlopen.

Het tweede en derde type sluiten aan bij de bouwstijl van het romaans, met name bij de variant daarvan in het Maasland en het Nederrijngebied. Veel van die oude kerkjes kennen we alleen uit 18de of 19de-eeuwse afbeeldingen.

Brabant heeft ook grote romaanse kerken gehad, maar daarvan is niets bewaard gebleven. Ook de driebeukige romaanse kerk van Sint-Oedenrode kennen we alleen uit afbeeldingen.