Bergen op Zoom

Bergen op Zoom ontleent zijn naam aan de zandrug of 'zoom' in het West-Brabantse veengebied. De plaats won aan betekenis toen in de 13de eeuw de veenontginningen steeds belangrijker werden. Rondom de huidige Grote Markt was toen al een soort van commercieel centrum ontstaan. Ook kwamen hier verschillende verbindingswegen samen.

Bergen op Zoom maakte in die tijd nog deel uit van het Land van Breda. De heer van Breda verleende de stad in 1267 of wellicht nog wat eerder stadsrechten. 

Rond 1330 begon de versterking van Bergen. Voor het hertogdom was die immers van strategische betekenis geworden tegen het opdringen van de macht van de graven van Holland.

Geleidelijk aan nam ook de economische betekenis van de stad toe. Er kwamen twee vrije jaarmarkten en de haven werd belangrijk voor de export van aardewerk, wol en meekrap en voor de import van Engels laken. In de stad kwamen handelsvestigingen van Engelse kooplieden en de Duitse Hanze.

Twee grote stadsbranden, in 1397 en 1444, verwoestten een groot deel van de stad, maar steeds werd die herbouwd en de welvaart groeide.

De bloeitijd van de stad lag tussen ca. 1470 en 1530. In die periode werd een groot deel van de ruimte binnen de wallen bebouwd en de Grebbe, een waterloop die in de 13de eeuw was aangelegd voor de afwatering van het oostelijk gelegen veengebied, werd grotendeels overkluisd. Ook werd het havenkwartier westelijk van de Lievevrouwepoort omwald. 

De gestegen welvaart en de goede perspectieven gaven de aanzet tot ambitieuze bouwplannen. In 1485 kreeg Anthonis I Keldermans de opdracht om een uitbreidingsplan te maken voor het stadspaleis van de heren van Bergen op Zoom, vanaf 1533 het Markiezenhof genoemd. Enkele jaren later, in 1489, werd hij ook ingeschakeld voor de vergroting van de Sint-Gertrudiskerk, een uitbreiding die wegens geldgebrek slechts ten dele werd gerealiseerd. 

Op de rond 1560 gemaakte kaart van Jacob van Deventer is te zien hoe de stad en het westelijk gelegen havenkwartier zijn ommuurd of omwald en dicht bebouwd.

Een tekening van Hans Bol geeft een zeer gedetailleerd beeld van de laatmiddeleeuwse Grote Markt van Bergen op Zoom. Dat Bol de stad in een heuvelachtig decor heeft geplaatst doet aan de nauwkeurigheid van die details weinig afbreuk.

De economische positie van de stad verslechterde na de Sint-Felixvloed van 1530 die het begin inluidde van de verzanding van de Oosterschelde. Steeds meer kooplieden weken naar elders uit en de internationale handel ging snel achteruit. Wel bleef de pottenbakkerij een belangrijke pijler van de lokale economie.